مدیرعامل شرکت ملی شیمی کشاورز در گفت‌وگو با روزنامه «دنیای اقتصاد» از چالش‌های بازار کود و سم، نقش دلالان، وضعیت تولید داخل و عوامل تأثیرگذار بر قیمت و کیفیت نهاده‌های کشاورزی سخن گفت. این گفت‌وگو تصویری دقیق از تحولات بازار، چالش‌های نظارتی و مسیر توسعه صنعت نهاده‌های کشاورزی در ایران ارائه می‌دهد.

ارزش بازار جهانی نهاده‌های شیمیایی کشاورزی

اگرچه استفاده از آفت‌کش‌ها همواره مورد نقد است، نبود جایگزین مؤثر باعث شده ارزش بازار جهانی این نهاده‌ها در سال ۲۰۲۱ به بیش از ۲۵۶ میلیارد دلار برسد و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۵ از ۳۰۰ میلیارد دلار عبور کند.

در ایران، کیفیت بخش عمده‌ای از سموم تولیدی قابل قبول است و بخش زیادی از نیاز داخلی توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین می‌شود. با این حال، بازار کود تحت‌تأثیر نوسان نرخ ارز و هزینه‌های مواد اولیه با تغییرات قیمتی شدید مواجه بوده که پیامد آن کاهش مصرف کود در باغات و مزارع کشور است.

تولید کود و سم در ایران

مصرف سالانه آفت‌کش‌های کشور بین ۳۰ تا ۳۵ هزار تن است که حدود ۸۰ درصد آن در داخل تولید می‌شود. همچنین مصرف کود سالانه حدود ۲.۵ میلیون تن است که نزدیک به ۸۵ درصد آن توسط تولیدکنندگان داخلی تامین می‌شود.

رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم درباره شرایط تولید می‌گوید:

«در حال حاضر در بحث تولید مشکلی وجود ندارد و بین ۳۵ تا ۴۰ هزار تن انواع سموم کشاورزی سالانه در کشور تولید می‌شود.»

دلایل کاهش اثربخشی سموم و گلایه کشاورزان

افزایش گلایه‌ها از کیفیت سموم از دو عامل اساسی ناشی می‌شود:

1. مصرف نادرست سم در زمان نامناسب یا رعایت نکردن دوره کارنس
2. مقاومت آفات در اثر مصرف مکرر یک نوع سم بدون رعایت تناوب

بخشی از مشکلات صادرات محصولات کشاورزی نیز ناشی از همین موارد بوده و برخی محموله‌ها به دلیل باقی‌مانده سموم یا عدم انطباق با مقررات کشور مقصد برگشت داده شده‌اند.

نقش قیمت و کیفیت در بازار

افزایش نرخ ارز و رشد هزینه‌ها موجب شده گروهی از کشاورزان به سمت خرید سموم بی‌کیفیت یا تقلبی سوق پیدا کنند. این موضوع نه‌تنها اثربخشی را کاهش می‌دهد بلکه سلامت مصرف‌کننده و امنیت غذایی را نیز تهدید می‌کند.

بازار کود و سم زیر تیغ دلالان

به‌رغم رقابت شدید در تولید سموم که مانع شکل‌گیری دلالی گسترده است، دو بخش همچنان زمینه فعالیت واسطه‌ها را فراهم می‌کند:

1. کودهای توزیعی دولت
2. کودهای وارداتی فاقد قیمت مصوب مصرف‌کننده

مدیرعامل شیمی کشاورز در این‌باره می‌گوید:

«در کودهای دولتی امکان عرضه در بازار آزاد وجود دارد و کودهای وارداتی نیز به دلیل نبود الزام درج قیمت مصرف‌کننده، گاهی با نرخ‌های متفاوت عرضه می‌شوند.»

پیشنهادهایی برای کنترل قیمت و ارتقای کیفیت

برای سامان‌دهی بازار و کاهش هزینه‌ها، مجموعه‌ای از راهکارها پیشنهاد شده که می‌تواند به ثبات بازار و افزایش کیفیت منجر شود.

• کاهش تعرفه واردات مواد اولیه تولید سم و کود
• توسعه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی و تولید مواد مؤثره در داخل
• آزادسازی صادرات نهاده‌های کشاورزی برای افزایش تولید
• پایش مقاومت آفات و آموزش مصرف صحیح آفت‌کش‌ها
• ویژه‌سازی کودها براساس اقلیم مناطق مختلف کشور

ارزیابی نقش کودهای شیمیایی و ارگانیک

کودهای ارگانیک و شیمیایی جایگزین یکدیگر نیستند؛ بلکه استفاده توأمان آن‌ها بهترین نتیجه را برای گیاه دارد. کودهای شیمیایی نقش اصلی در تأمین عناصر داشته و کودهای ارگانیک بیشتر در اصلاح خاک مؤثرند.

معرفی شرکت ملی شیمی کشاورز

شرکت ملی شیمی کشاورز از سال ۱۳۶۵ با هدف تأمین نیاز کشور به آفت‌کش‌ها تأسیس شده و طراحی اولیه آن توسط شرکت بایر آلمان انجام گرفته است. این شرکت پس از واگذاری به بخش خصوصی در سال ۱۳۹۵، رشد قابل توجهی در تولید، فروش و اشتغال (افزایش بیش از ۲۵۰ درصد) تجربه کرده است.

توسعه فعالیت و ورود به بازارهای صادراتی

علاوه بر تولید سموم، این شرکت مجموعه متنوعی از کودهای شیمیایی را روانه بازار کرده و با ورود به صادرات، جایگاه خود را تقویت کرده است. همچنین با احداث مجتمع مدیریت پسماندهای صنعتی، نخستین شرکت دارای مجوز ارزیابی زیست‌محیطی در این حوزه است.

افزایش بیش از ۵۰ برابری فروش نسبت به دوران پیش از خصوصی‌سازی و رشد سودآوری موجب شده این شرکت موفق به اخذ پذیرش برای عرضه سهام در بازار فرابورس شود.